Een bijenhotel kan vol gemetselde gaatjes zitten en toch slecht gebouwd zijn. Te korte gangen, splinters, open achterkanten en een plek in de schaduw leveren vooral decoratie op. Voor solitaire bijen telt de afwerking meer dan het dakje in de vorm van een huis.
Goed bijenhotel in één zin: maak gladde, aan één kant gesloten nestgangen van verschillende diameters, minstens ongeveer 10 tot 15 centimeter diep, plaats ze droog en stevig richting ochtend- of middagzon en zorg binnen enkele honderden meters voor geschikte bloemen en nestmateriaal.
Eerst dit: voor welke bijen bouw je?
Een klassiek bijenhotel is bedoeld voor sommige soorten solitaire bijen, zoals metselbijen en behangersbijen. Ze leven niet als een honingbijenvolk in een kast. Een vrouwtje maakt achter elkaar broedcellen in een gang en sluit de opening uiteindelijk af met modder, blad of ander materiaal.
Veel wilde bijensoorten nestelen juist in de bodem, oude stengels of dood hout en gebruiken een hotel nooit. Eén kastje “redt de bij” dus niet. Bloemen, variatie, kale bodem en minder opruimdrift zijn minstens zo belangrijk.
De maten van een bruikbaar bijenhotel
| Onderdeel | Praktische maat | Waarom |
|---|---|---|
| Diameter gangen | Ongeveer 2 tot 9 mm, vooral 3 tot 8 mm | Verschillende soorten gebruiken verschillende diameters |
| Diepte | Bij voorkeur 10 tot 15 cm of dieper | In korte gangen ontstaan weinig broedcellen |
| Achterkant | Volledig gesloten | Bijen kiezen geen tochtige tunnel |
| Afstand tussen boorgaten | Circa 2 cm hart op hart | Voorkomt scheuren en verzwakking |
| Dakoverstek | Enkele centimeters | Houdt slagregen uit de gangen |
Boor in de lange richting van droog, onbehandeld hardhout. Gebruik geen vers hout, geïmpregneerd hout, spaanplaat of zachte blokken die snel splinteren en scheuren. Gangen moeten glad zijn; vleugels van bijen zijn niet gebouwd voor een hindernisbaan van houtvezels.
Zelf een bijenhotel maken
Materiaal
- droog blok hardhout zonder grote scheuren
- lange houtboren van verschillende diameters
- houten kastje of stevige achterplaat
- holle stengels zoals bamboe of riet
- schuurpapier en een dunne ronde vijl
- schroeven en een degelijk ophangsysteem
- waterdicht dakmateriaal voor alleen de bovenzijde
- Maak een stevige ombouw. Geef het dak overstek en sluit de achterzijde. Schilder alleen de buitenkant als je dat wilt.
- Boor diepe gangen. Boor niet volledig door het hout. Houd afstand tot randen en andere gaten.
- Werk iedere ingang glad af. Verwijder boorstof en splinters. Controleer met een lamp of de gang schoon is.
- Zaag holle stengels op lengte. Zaag net achter een knoop zodat de achterkant gesloten is. Werk rafelige openingen glad.
- Zet alles muurvast. Losse stengels die bij iedere landing bewegen worden minder goed gebruikt.
- Monteer het hotel stevig. Niet aan een touwtje waarop het in de wind heen en weer zwaait.
🌿 Onze buiten-tip: Maak liever één klein hotel met twintig gladde, diepe gangen dan een insectenflat vol dennenappels. Gebruik scherpe lange houtboren (Bekijk bij Bol) in passende diameters en vervang een boor zodra die vezels uit de ingang trekt. Dennenappels zien er ambachtelijk uit, maar zijn geen nestgang voor metselbijen.
Holle en merghoudende stengels zijn niet hetzelfde
Holle bamboe- en rietstengels plaats je horizontaal, met een open voorkant en gesloten achterkant. Stengels met zacht merg, zoals braam, vlier of sommige vaste planten, kun je beter apart en grotendeels verticaal of schuin aanbieden. Sommige soorten knagen daar zelf een gang in.
Snijd merghoudende stengels zo dat het merg bereikbaar is en bind ze stevig aan een paal of hek. Stop ze niet gedachteloos horizontaal tussen bamboe. Verschillende neststrategieën vragen verschillende kamers; ook bij bijen is “all inclusive” soms vooral marketing.
Waar hang je een bijenhotel?
- Zon: gericht op oost, zuidoost of zuid, met meerdere uren zon.
- Droog: beschermd tegen slagregen en niet onder een lekkende dakrand.
- Stabiel: stevig aan muur, schutting of paal, ongeveer 1 tot 2 meter hoog.
- Vrije aanvliegroute: geen dichte takken direct voor de openingen.
- Voedsel dichtbij: verschillende enkelbloemige planten die van vroeg voorjaar tot nazomer bloeien.
- Materiaal: een vochtige plek met leem of modder helpt metselbijen bij het sluiten van cellen.
Je kunt een hotel vrijwel het hele jaar plaatsen. Het vroege voorjaar is praktisch omdat de eerste metselbijen dan snel kunnen komen. Verplaats een gevuld hotel niet naar de andere kant van de tuin. Laat het tijdens de ontwikkeling rustig hangen.
Hoe bescherm je een bijenhotel tegen vogels?
Spechten en mezen kunnen larven uit ondiepe gangen halen. Plaats eventueel stevig gaas vóór het hotel, maar niet vlak op de openingen. Houd enkele centimeters afstand zodat bijen normaal kunnen landen en vogels niet met hun snavel bij de gangen komen.
Gebruik geen slap net waarin vogels of andere dieren verstrikt kunnen raken. Een dieper hotel met lange gangen en een ruim dakoverstek beschermt de achterste broedcellen bovendien beter dan een plat blok met gaten van vijf centimeter.
Een vogelhuisje in hetzelfde kleine hotel is geen slimme combinatie. Nestelende vogels brengen drukte, vuil en een mogelijke proviandkast direct naast de bijengangen. Geef vogels liever een eigen nestkast en leer met onze fotogids de vogels in je tuin herkennen.
Moet je een bijenhotel ieder jaar schoonmaken?
Maak bezette gangen nooit open. Achter een afgesloten prop kunnen nog levende larven of poppen zitten. Controleer het hotel aan het einde van het vliegseizoen op vocht, schimmel, los materiaal en ernstige scheuren.
- Laat intacte, afgesloten gangen met rust.
- Vervang sterk beschimmelde of uit elkaar vallende stengels pas nadat bewoners zijn uitgekomen.
- Voeg jaarlijks een deel verse, schone nestgangen toe.
- Bescherm hout tegen regen, maar behandel de binnenzijde niet met verf of olie.
- Vervang op termijn het hele nestblok als gaten ruw, vervuild of beschadigd zijn.
Een hotel gaat dus meerdere jaren mee als het droog en degelijk is, maar niet onbeperkt zonder onderhoud. Modellen met uitneembare nestblokken of kokers zijn makkelijker gefaseerd te vervangen.
Waarom blijft het bijenhotel leeg?
Wil je niet zelf boren, vergelijk dan kritisch een bijenhotel met diepe nestgangen (Bekijk bij Bol). Negeer het aantal “kamers” op de verpakking en controleer gangdiepte, gladheid, gesloten achterkant en droog dak.
Een insectvriendelijke tuin helpt meer soorten. Bekijk ook de gids om 15 Nederlandse vlinders te herkennen en kies bij nieuwe beplanting soorten die werkelijk nectar en stuifmeel leveren. Zelfs tussen gewone perkplanten zit daarin een groot verschil.
Mijn beide bijenhotels zaten vol maar zijn later leeggegeten door vermoedelijk een specht. Ik had ook een zelfgemaakt kastje met ern een deurtje met gaas (met een stukje afstand ertussen) deze is nog wel helemaal vol. Ik hoor dit probleem bij velen om mij heen. Dit is een probleem voor al dit soirt platte open bijenhotels. We helpen zo eigenlijk juist helemaal niet, Een deurtje van gaas met afstand ertussen waardoor vogels er niet bij kunnen maar bijen wel, zou de oplossing zijn. Hoe mooi als men hier ruchtbaarheid aan zou geven zodat er volgend nog veel meer bijen gered kunnen worden!
Heel goed dat mensen hier leren om nestelgelegenheid te creëren voor bijen. De informatie over bijen klopt alleen niet helemaal. Er worden twee typen bijen door elkaar gehaald: de honingbij en de solitaire bij. Honingbijen leven in een volk, met in de zomer zo’n 25000 tot 40000 bijen en 1 koningin. Een bijenvolk wordt door imkers in een bijenkast gehouden voor de honing en om gewassen bij telers te bestuiven. Met de honingbij gaat het niet slecht, zolang de imkers er goed voor zorgen. Imkers moeten samen met overheden zorgen voor voldoende bomen, struiken en bloemen die stuifmeel en nectar geven. Daarnaast moeten ze de bijengezondheid goed monitoren, want die wordt ondermijnd door de (geïmporteerde) varroamijt, pesticiden en verlies aan drachtbomen en -planten oftewel biodiversiteit.
Het andere type bij, de solitaire bij, de naam zegt het al, leeft alleen. In Nederland zijn 358 soorten solitaire bijen! (http://www.wildebijen.nl) Met meer dan de helft van deze soorten gaat het ronduit slecht! Sowieso is het aantal insecten de afgelopen 30 jaar met 75% afgenomen! Dit heeft weer gevolgen voor de insectenetende vogels en amfibieën.
Je kunt solitaire bijen helpen met nestelgelegenheid. Ze hebben er alleen niets aan als er niet voldoende voedsel is. Net als die andere insecten, zoals vele soorten vlinders, voedsel nodig hebben. Daarvoor moet de biodiversiteit weer toenemen. Dat is een te groot verhaal om het uit te leggen. Maar iedereen kan hierin een steentje bijdragen, door meer bloemen, struiken en bomen in de tuin, meer rommelhoekjes met bijvoorbeeld snoeiafval en bladeren. Je kunt de gemeente en provincie vragen om insectenvriendelijke bermbeheer en aanplant struiken en bomen. Niet zeuren over bladafval of eikels. We moeten een ander eetpatroon nemen oftewel er is eenandere landbouw nodig. En vooral tevreden zijn met kleine dingen, zoals het genieten van de bloemetjes en de bijtjes.
We zouden de bijen en ook de vlinders nog veel meer kunnen helpen door een stuk van onze tuin vol te zaaien met bloemen waar insecten op af komen. Je hebt er veel plezier van, allereerst de bloemenpracht, maar ook is het mooi om te zien hoe vlinders, bijen en hommels en nog zoveel andere insecten druk in de weer zijn met het verzamelen van voedsel. Veel van het grote in ons leven zit in het kleine, We mogen er van genieten maar we mogen er ook iets aan doen. Laten we van onze tuin een insectentuin maken en de diertjes de gelegenheid geven zich voort te planten. Goed voor de beestjes, maar ook goed voor onszelf.
Is er nog een bepaalde tijd in het jaar dat je een hotel plaatst?
Ook ik ben er achter gekomen dat het hotel beschermt moet worden met een extra gaas…. ook 1 moordpartij afgelopen jaar (2018). Jammer dat ze ze niet standaard zo maken. Of dat de ombouw/”zijmuurtjes” iets breder/dieper is zodat bijv de bamboepijpjes er dieper in liggen en dan gaas (vogelgaas/vierkant/1,3×1,3 cm) erover heen. Het blijft fascinerend om de bijen zo bezig te zien. Respect voor die kleine beestjes, dus hup iedereen zo’n hotel in tuin of balkon. :-)
Wat een informatieve en leuke site. Laatst heb ik in Duitsland een tuin met een heel druk bijenhotel gezien, geweldig! Vele buisjes waren al bezet en andere werden druk bezocht. Grappig om te zien hoe die buien met de bips naar achteren erin kropen. Gezoem en hup, er weer uit. Ik ga ook weer een bijenhotel kopen, hem een zonnig plaatsje geven én er fijnmazig gaas over hangen.
Ik ben bezig met het maken van een hotel, heel nuttige informatie vind ik hier op deze site.
Maar ik heb een vraag: gaat een hotel meerdere jaren mee of moet ik elk jaar (als de gangen gebruikt zijn) weer een nieuw gangenstelsel maken?
Kan je ook volle (met merg) stengels (vlier, venkel, mariadistel, bijvoet en dergelijke horizontaal gebruiken, of moeten die verticaal gehangen worden?
Bedankt voor het delen van jouw tips en ervaringen over het maken van een bijenhotel.
Ik vind het echt geweldig dat je bijdraagt aan het behoud van deze belangrijke insecten!
Onlangs heb ik een bijenhotel gekocht op een website en ik hoop dat er deze zomer samen met mijn gezaaide zomerbloemen en vogelbloemen meer biodiversiteit te krijgen in de tuin.
Ik zie in dat bijenhotel een ingewerkt vogelhuisje, wordt je bijenhotel dan geen proviandkast?