Tegenwoordig zijn we allemaal wat meer met het milieu bezig. Een belangrijk onderdeel hierbij is onder andere hergebruik. Om de afvalberg een beetje te verkleinen kun je je eigen composthoop maken. Gezien het feit dat er met een composthoop minder afvalverwerking nodig is, help je zo mee aan het milieu. Daarbij heb je meteen een gratis bodemverbeteraar voor in de tuin! Je kunt hier gemakkelijk je mooie gazon mee verbeteren of de najaarsbloemen een extra beetje voeding geven.
Voordat jouw composthoop ook daadwerkelijk compost is geworden gaat er wat tijd overheen. We gaan je daarom nu snel laten zien hoe het moet, zodat je zo snel mogelijk van de voordelen kunt genieten. Heb je een grote tuin, een kleine of alleen een balkon? Een composthoop maken kan overal!

Wat is composteren?

Composteren is het proces dat het afval uiteindelijk omzet tot compost. Voor dit proces zijn verschillende elementen belangrijk:

  • basismateriaal (o.a. groente-, fruit- en tuinafval)
  • temperatuur
  • vochtigheidsgraad
  • zuurstof

Schimmels en bacteriën breken het basismateriaal op en tasten het aan. Deze schimmels en bacteriën zijn van nature al op het basismateriaal aanwezig. De afbraakproducten gebruiken ze om in hun eigen levensprocessen te kunnen voldoen.
Om het proces goed aan te kunnen hebben schimmels en bacteriën zuurstof nodig. Zonder zuurstof kunnen ze het materiaal niet aantasten en afbreken. Door het gebruik van zuurstof komt er aan het einde van het proces vervolgens koolstofdioxide, water en warmte vrij (de reden waarom je sommige composthopen ziet dampen). Het eindresultaat van dit proces, waarbij de schimmels en bacteriën geholpen worden door wormen en ander klein bodemleven, is de compost: de afvalstoffen.

Waarom een composthoop starten?

Composthoop
We kunnen je twee redenen geven waarom het beginnen van een composthoop een goed idee is: het is goed voor het milieu, en zo maak je je eigen bodemverbeteraar. Daarnaast is het gewoon leuk en geeft het echt voldoening!

Een composthoop is goed voor het milieu

Een composthoop helpt mee met het verwerken van het afval dat wij dagelijks produceren. Compost wordt namelijk gemaakt van groenafval. In Nederland kun je je groente-, fruit- en tuinafval (GFT) apart aanleveren. Hier wordt op grote schaal compost van gemaakt.
Het maken van je eigen compost draagt hier niet zozeer aan bij, maar wel aan alles wat eromheen nodig is om ervoor te zorgen dat die compost uiteindelijk bij jou belandt. Denk hierbij simpelweg aan de vrachtwagens die het GFT-afval bij je ophalen en de wagens die de compost weer naar de winkel brengen. Hoe meer groenafval er opgehaald en weggebracht moet worden, hoe meer vrachtwagens er moeten rijden. Het gevolg: meer CO2-uitstoot, wat slecht is voor het milieu. Als je je eigen compost maakt, draagt jouw groenafval daar in ieder geval niet meer aan bij.

Compost als bodemverbeteraar

Eigenlijk is dit voor de meeste mensen de belangrijkste reden om een composthoop te beginnen. Compost is namelijk een goede bodemverbeteraar en heeft een zichtbaar positieve invloed op alles wat in de tuin groeit. Zo voegt compost voedingsstoffen toe aan de bodem, kun je het mengen met water en zo ook als potgrond of tuinaarde gebruiken en houdt het vocht vast wanneer de grond droog wordt.
Daarnaast trekt compost ook het bodemleven aan.Onder andere wormen eten van de compost en scheiden dit vervolgens weer uit. Wat ze achterlaten is gezond voor de planten en de voedingsstoffen die erin zitten kunnen gemakkelijk door de wortels opgenomen worden. Ook zorgt de luchtige structuur van de compost en de aantrekking van wormen ervoor dat de grond wat luchtiger blijft. Dit bevordert de wortelgroei van jouw planten.

Je eigen composthoop maken

Volg onderstaand stappenplan en maak je eigen composthoop! Het volgende seizoen zal je tuin er mooier bij liggen dan ooit met al die gezonde bloemen en planten.

Stap 1: Composthoop in een bak, vat, kuil of als halfopen hoop?

Er zijn verschillende manieren om een composthoop te maken. Voordat we verder gaan is het goed alvast te bedenken welk systeem jouw voorkeur heeft.
Hieronder worden de systemen kort besproken. Hoe composteren verder in zijn werk gaat (wat mag er wel of niet in een composthoop etc.) wordt in de latere stappen uitgelegd.
Wormenbak (twee keer per jaar oogsten)
Wormenbak
Laten we klein beginnen met de wormenbak. Dit systeem is namelijk ook geschikt voor de kleine tuin of een klein balkon. Ook kun je een wormenbak gemakkelijk in de keuken plaatsen. Je hoeft niet bang te zijn dat de wormen door de keuken zullen kruipen; als je ze goed verzorgt zullen ze blijven zitten waar ze zitten.
De naam zegt het eigenlijk al; een wormenbak is een bak waarin de wormen het restafval omzetten in compost. Dit gebeurt doordat de wormen het afval eten en vervolgens uitscheiden. Wat overblijft is wat wij graag zien als meststof. De wormen voeg jij zelf toe aan de wormenbak; wachten tot ze zelf aan komen kruipen zal niet werken.
Een wormenbak vraagt meer onderhoud dan een ‘gewone’ composthoop. Je hebt natuurlijk wel met levende dieren te maken. Wat je de wormen allemaal te eten kunt geven voor de beste compost lees je in dit handige overzicht.
Compostvat (drie keer per jaar oogsten)
Compostvat
Heb je niet al te veel ruimte maar krijg je de kriebels van het verzorgen van wormen? Dan is een compostvat iets voor jou! Deze vaten zijn er in verschillende soorten en maten. Hierdoor zijn ze ook voor jouw kleine tuin zeker geschikt.
Een compostvat heeft aan de onderkant van het vat een kleine opening van waaruit je mondjesmaat compost kunt oogsten. Een compostvat is prima geschikt voor kleinschalig gebruik van compost, maar wanneer je fanatiek bent en er je hele tuin mee wilt bewerken is een compostvat eigenlijk te klein.
Het vat is erg afhankelijk van de plek waar je hem neerzet. In een donker hoekje in de tuin kan het compostvat zijn werk niet goed doen. De warmte van de zon is nodig om het proces binnen in het vat goed op gang te zetten en in stand te houden. Daarnaast is het belangrijk dat het bodemleven een weg naar de onderkant van het vat kan vinden. Zet het vat dus niet op een stenen ondergrond (tenzij hier voldoende ruimte tussen de stenen zit waardoor het bodemleven omhoog kan kruipen). Verder moet je het vat rustig zijn werk laten doen.
Compostkuil (één keer per jaar oogsten)
Compostkuil
Heb je een grote tuin en dus ook meer compost nodig? Of heb je gewoon genoeg ruimte voor een grotere composthoop? Denk dan eens aan een compostkuil.
Composteren ín de grond heeft als voordeel dat je geen extra kosten hoeft te maken voor een compostvat of versnellers voor het proces. Het enige wat je moet investeren is wat spierkracht om een goede kuil te graven. Deze moet een oppervlakte van ongeveer drie vierkante meter hebben en een meter diep zijn.
Deze manier van composteren is volledig natuurlijk, maar neemt wel meer tijd in beslag.
Halfopen composthoop boven de grond (twee tot drie keer per jaar oogsten)
Open composthoop
Een halfopen composthoop moet ongeveer anderhalve meter hoog, breed en lang zijn. Een voordeel van dit systeem is dat de composthoop er wat ‘netter’ uitziet dan wanneer je een compostkuil hebt. Het is daarnaast goedkoper om gemakkelijk en snel je eigen halfopen composthoop te maken dan om een compostvat te kopen.
Doordat de onderkant van de bak open is kan al het bodemleven gemakkelijk in de composthoop komen. De opening tussen de planten zorgt ervoor dat er genoeg zuurstof toegevoerd kan worden, wat het proces bevordert.

Stap 2: Weet wat er wel en niet op de composthoop mag

Voor een goede composthoop zijn wat regeltjes. Zo kun je niet zomaar alles op de composthoop gooien; niet alles is even makkelijk te composteren. Hieronder vind je daarom een lijst van wat wél op de hoop mag en een lijst van wat níét op de hoop mag.

WélNíét
Schillen van citrusvruchten, fruit,
aardappelen en andere groenteresten
Timmerhout en grof ongesnipperd
snoeihout
Eierschalen (gekneusd)Beenderen en dierlijk afval
Doppen van notenAarde en zand
KeukenpapierSaus, vet en olie
TuinafvalUitwerpselen van honden en katten
Theebladeren en -zakjesKunststof, metaal, blik en houtskool
Stof uit de stofzuiger, as uit de open haard

Stap 3: Een goede verhouding tussen groen en bruin

Groene en bruine materialen
Voor een goede composthoop is een goede verhouding nodig tussen groene en bruine materialen. Groene materialen zijn materialen die weinig structuur bezitten, rijk zijn aan voedingsstoffen en vaak een hoog vochtgehalte hebben. Voorbeelden hiervan zijn groente- en fruitresten en groen tuinafval. Groen tuinafval is afval dat nog niet is verdord en dus nog ‘vers’ is.
Wanneer je alleen gebruik maakt van groene materialen krijgt de composthoop te weinig zuurstof. Dit komt doordat er geen ruimte is tussen de verschillende materialen; het wordt zo een dicht op elkaar gepakte berg. In dat geval gaat de hoop op den duur stinken. Door het tekort aan zuurstof ontstaan er anaerobe omstandigheden (rotting). Composteren is een ander proces dan rotting; in deze omstandigheden gaat de compost verloren.
Met bruine materialen worden materialen als houtsnippers, stro, droge bladeren en dorre takken en stengels bedoeld. Deze materialen zijn minder nat en geven de composthoop meer structuur. Door deze structuur wordt het geen dicht op elkaar gepakt geheel waarin geen zuurstof door kan komen, maar is er juist meer ruimte voor zuurstof.
Het bruine materiaal wordt langzamer afgebroken dan het groene, maar is dus wel nodig om het proces van composteren aan de gang te houden en rotting te voorkomen.

Stap 4: Genoeg zuurstof

Composthoop maken
Wanneer je gebruik maakt van een compostvat, compostkuil of halfopen composthoop is het belangrijk om de zuurstof in de compost goed in de gaten te houden. Eerder heb je al kunnen lezen dat een tekort aan zuurstof ertoe leidt dat het composteren omgezet wordt in rotting. Als je composthoop te weinig zuurstof bevat en te nat is, kun je dat ruiken. Om genoeg zuurstof in je composthoop te houden kun je verschillende dingen doen.
Wanneer je een compostvat hebt kun je de inhoud helemaal omdraaien en af en toe met de beluchtingsstok wat porren, om zo zuurstof toegang te geven tot de hoop. Bij een compostkuil kun je gebruik maken van een hooivork of een lange stok. Met de hooivork kun je de gehele hoop af en toe omkeren en met de stok kun je zogenaamde luchtgaten prikken. Deze luchtgaten kun je ook in een halfopen composthoop prikken.

Stap 5: Oogsten

Compost oogsten
Wanneer je de composthoop alle tijd en zuurstof hebt gegeven zul je op een gegeven moment merken dan een gedeelte van de hoop (de onderkant) compost is geworden. Al het afval is verteerd en het omzettingsproces is klaar. Je kunt de compost nu uit de composthoop halen. Leg deze nog even op een beschutte plek neer. Gebruik het niet meteen; de compost moet eerst nog even drogen. Wanneer de compost droog is kun je het gebruiken in je tuin.

Ieder type plant zal blij zijn met de extra voeding die ze krijgen. Onthoud wel dat compost niet werkt als mest, maar als bodemverbeteraar. Extra bemesten kan dus zelfs bij het gebruik van compost nog nodig zijn.
Heb jij nog tips voor iemand die net zijn eerste composthoop wil maken?
Laat het weten in een reactie hieronder!